De Geuzennaam

door Aslan Aslanoğlu


Wie nog Geschiedenis op niveau onderwezen heeft gekregen zal zich herinneren hoe de Geuzen (en ik ga echt niet uitleggen wie dat waren) aan hun naam kwamen. Eén van de edelen aan het hof van Margaretha de Parma beschreef de Hollandse rebellen met de zin 'Ce ne sont que de geux', 'Het zijn slechts bedelaars.' Deze rebellen adopteerden de naam die als een belediging bedoeld was. De geuzennaam was geboren.

Maar niet alleen op het gebied van namen zijn mensen soms geneigd de beledigingen van tegenstanders te internaliseren. Reclame werkt, propaganda ook. Zo kun je wel wetenschappelijk vaststellen dat bijvoorbeeld de wijdverbreide vooroordelen over ‘leden van het negroïde ras’ op onzin berusten, maar toch blijken niet alleen bigotten maar ook een groot deel van die leden zelf daarvan niet overtuigd te zijn, al was het maar op een onbewust niveau. Zelfhaat is één van de fases waar een ‘lid van een minderheidsgroep’ doorheen moet.

Het is dan ook daarom dat plotseling een deel van de in ieder geval geestelijk gemarginaliseerde ‘allochtone’ jeugd haar identiteit zoekt waar de tegenstanders hem verstopt zeggen te hebben. Als iedereen zegt dat ik slecht ben, én dat één of andere extremist slecht is, dan schept dat een band. Ik weet dat ik niet slecht ben, ik weet dat er over mij gelogen wordt, dus misschien liegt men ook wel over die extremist. Misschien is hij ook niet slecht. Daar heb je die band.

Maar daar stopt ook de rede. Uiteindelijk zal toch iedereen zelf moeten gaan nadenken. Ik bedoel maar: wat is er nou dommer dan een satanist die de definitie van zijn geloof, en het ‘satansbeeld’ uit de Bijbel haalt, of uit andere geschriften van de ‘tegenpartij’? Als Hirsi Ali en Cliteur beweren dat ‘de ware moslim’ de idioot is die denkt dat hij zijn Heilige Schrift letterlijk moet nemen, zou dat dan echt zo zijn? Als alle ajacieden beweren dat Feyenoord werkvoetbal moet spelen, zou dat dan zo zijn? Moeten we de Sikhs naar de essentie van het Hindoeïsme vragen? Moeten we de Chinese staat vragen waarom de Tibetanen een cultuur hebben om te preserveren? Zou de officiële Australische geschiedschrijving de beste bron over de geschiedenis van Aboriginals zijn?

In 1978 schreef Edward Said de klassieker ‘Orientalism’ en werd ervoor verguisd en geprezen, maar werd vooral misbegrepen. ‘Orientalism’ beschrijft het verwrongen beeld dat er bestaat van het Midden-Oosten, met inbegrip van de bewoners en de culturen van die regio. Helaas dachten velen dat Said bedoelde dat mensen en hun culturen alleen accuraat door henzelf beschreven en begrepen kunnen worden. Said wilde slechts duidelijk maken dat het beeld van de Oriënt was gevormd aan de hand van door imperialisme en racisme gevoede motieven. Dat zelfs de Oriënt een creatie van het Westen is, net zoals het Westen dat uiteindelijk is. “Edward Said surveys the history and nature of Western attitudes towards the East, considering Orientalism as a powerful European ideological creation – a way for writers, philosophers and colonial administrators to deal with the ‘otherness’ of Eastern culture, customs and beliefs.”, (Penguin Books).

Het is dus niet gezegd dat alleen jijzelf jezelf kan beschrijven. Sterker nog: misschien heb je enige afstand nodig voor enige objectiviteit. Maar het is evenmin slim om jezelf alleen te laten beschrijven door je verklaarde tegenstanders. Vandaar dat het ‘antwoord’ op ‘Orientalism’, ‘Occidentalism’ van Margalit en Buruma ook een aanrader is. Margalit en Buruma beschrijven juist weer het vijandbeeld van Westen dat bestaat bij de tegenstanders uit het Oosten. De kanttekening die het één en ander meer dan een spiegelbeeld maakt is het feit dat dit vijandbeeld geïnspireerd en zelf geconstrueerd lijkt door de Westerse vijanden van het Westen. Hoe dan ook: bij het waarderen van beelden is het medium helaas van belang. The medium is the message, klinkt weliswaar cynisch, maar is als stelregel broodnodig als je wilt weten wat het waarheidsgehalte is van je informatie. De achtergrond van de bron van het beeld kleurt dat beeld op een zwaarwegender wijze in dan je zou wensen.

Zo las ik laatst dat sommige studenten van islamitische achtergrond weigerden een essay te schrijven over de evolutietheorie in het kader van een studie Biologie. Want, zo beweerden zij, die theorie kon onmogelijk kloppen, aangezien de Koran hem niet onderschreef. De krankzinnigheid in ultieme vorm, als je het mij vraagt. Even krankzinnig als degenen die De Da Vinci Code van Dan Brown de oorlog verklaren omdat hun geloof erdoor ondermijnd zou worden.

Hoe flinterdun is jouw persoonlijke geloof als je wetenschap niet kunt incorporeren? Zou geloof nou draaien om het idee dat regels dienen nageleefd te worden of om het basisidee, dat er Goed en Kwaad bestaat en dat het leven uiteindelijk uit dat Goede voortkomt? Zou een goede gelovige niet moeten zoeken naar hoe dat leven uit die bron is voortgekomen waarin hij gelooft, in plaats van de ogen te sluiten voor het objectief waarneembare? Wiens geloof hangen deze studenten en lectuurhaters aan: hun eigen geloof of de karikatuur ervan zoals beschreven door fundamentalisten en verklaarde tegenstanders, de verlammende vleugels?

Maar om jezelf te kunnen beschrijven, zonder dat deze of gene partij je vertelt wie je bent, moet je eerst jezelf kennen. Wat zei Hacı Bektaş-ı Veli? ‘Wat je ook zoekt, zoek in jezelf. Al dat ertoe doet zit in de mens.’