Even tussendoor

Ik ontving vandaag van de Volkskrant de volgende mail:

Geachte heer Morgenstern,

Enige tijd geleden ontvingen wij van u een bijdrage over het stuk van Hans Wansink. Uw bijdrage werd door ons gereed gemaakt voor publicatie, doch gezien het zeer grote aanbod van artikelen met een urgenter karakter bleek plaatsing niet mogelijk.

Wij hopen dat deze beslissing u er niet van zal weerhouden nog eens een bijdrage voor Forum aan te bieden.

Met vriendelijke groet,

redactie de Volkskrant/Forum.

Urgentie? Het referendum, denk ik. Hoe dan ook: ik wilde jullie mijn artikel natuurlijk niet onthouden. De volgende chunk van Koortsdroom volgt spoedig.

Is het niet jammer wanneer je een in principe goed thema zo slecht beargumenteert dat je je eigen tegenargumentatie verzorgt? Dat is geen retorische vraag, maar een vraag aan Hans Wansink. In zijn commentaar ‘De funeste bijstandscultuur’ in de Volkskrant van 17-5 jl., betoogt hij dat de cultuur rondom het Nederlandse bijstandsbeleid een averechts effect heeft. Daarin heeft hij in mijn ogen gelijk: de bijstand is meer dan een vangnet een basisuitkering voor sommige groepen die we als maatschappij eigenlijk liever weren. Maar de manier waarop Wansink deze stelling aan de man probeert te brengen is van een bedroevend oppervlakkig niveau.

Wansink stopt zoveel vooronderstellingen in zijn zinnen, dat je je wel moet afvragen of hij nou niet behept is met het voor een columnist noodzakelijke taalgevoel of dat hij stiekem wat van die vooronderstellingen als package deal wil meeverkopen. In beide gevallen maakt het zijn commentaren onverteerbaar. Een voorbeeld: “Uiteindelijk wordt het zelfrespect van de uitkeringsafhankelijke zodanig ondermijnd dat hij zichzelf als een willoos slachtoffer van de boze buitenwereld gaat zien. Hij weigert de verantwoordelijkheid te nemen voor zijn asociale, soms criminele, gewelddadige of verslaafde levenswijze.” Criminaliteit en dergelijke worden nog als een eventualiteit gezien, maar asociaal is de uitkeringsafhankelijke sowieso, volgens deze zin. En wat te denken van deze stelling: “In de onderklasse is het leven altijd ruw geweest. Maar het leven van de onderklasse in Westerse verzorgingsstaten is – juist door de mogelijkheid in leven te blijven zonder te werken – nog uitzichtlozer, harder en ontwrichtender dan in de veel armere Derde Wereld.” Zou het nou echt, Hans? Ik raad een reisje naar de favela’s in Rio de Janeiro of gelijkende plekken aan als educatieve trip.

Zo komt Wansink ook met twee simpele shortcuts tot de conclusie dat de oververtegenwoordiging van allochtonen in de bijstand hun eigen verantwoordelijkheid is. Zoals enkele weken in zijn stuk (als co-auteur) over immigratie in het algemeen vergeet Wansink de eigen ‘eigen verantwoordelijkheid’, zoals de meesten die anderen wijzen op hún verantwoordelijkheid. Want zou het niet eens tijd worden dat Nederland ook eens accepteert dat het gehele failliete fabrieken vol met gastarbeiders (bijv. de Ford-fabriek) in WAO en bijstand dumpte toen de ongeschoolde arbeidsmarkt verdween? Zou het niet eens tijd worden dat Nederland accepteerde dat het juist op ongeschooldheid had geselecteerd, dat een diploma een reden was om een anderzijds geschikte kandidaat in thuisland te laten? Dat het de ‘gastarbeiders’ als een baksteen liet vallen toen het economisch slechter ging, én dat het in economisch betere tijden naliet ze weer aan het werk te helpen?

Dat de bijstandscultuur onbedoelde en averechtse bijeffecten heeft is duidelijk. Ook is duidelijk dat het acceptabel en zelfs gewenst is dat met allerlei maatregelen ervoor wordt gezorgd dat een vangnet als de bijstand ook als zodanig wordt opgevat. Het draagvlak voor zulke maatregelen is ook inmiddels daar. Maar om dit punt nou te onderbouwen met populair-reactionaire prietpraat over ‘de aan elke misstand ter wereld schuldige jaren ’60 en ’70-cultuur’ en het verantwoordelijk zijn voor je eigen lot, zonder enig voorbehoud? Dat is een miskenning van het feit dat er toch echt machten zijn waartegen het individu zich moeilijk kan verweren. Eén van die machten is de politiek, maar daarover lezen we niets in Wansink’s commentaar, wat toch vreemd genoemd mag worden voor een ‘Haags’ commentaar. En elke vinger in de richting van een ander zonder tenminste een pink in de eigen richting is goedkoop om niet te zeggen gratuit.