Het Papegaaiencircus

De in de vorige post geïntroduceerde term 'Papegaaiencircus' lijkt mij een goede kapstok om wat ongenoegen te ventileren. Ongenoegen over denkluiheid, over het zonder nadenken elkaar nakletsen.

De narigheid is wat mij betreft begonnen met Pim Fortuyn. Daarvoor hadden we ook al narigheid, maar Fortuyn heeft zo zijn best gedaan om die te bundelen en zelfs te katalyseren dat zijn opkomst wel als beginpunt mag gelden. De analyses over de persoon, zijn opkomst, maar vooral de redenen achter die opkomst stapelden zich de afgelopen jaren op. Maar, laat ik eens mild zijn, de gebeurtenissen waren kennelijk nog te dichtbij en die analyses waren volledig conform de nieuwe politieke-correctheid. Fortuyn was geen racist en zijn opkomst kwam door zijn flamboyante outsiderschap, zo luidden de conclusies in koor, dan wel canon.

Dat was best begrijpelijk: eerst was Fortuyn uitgekotst zonder in te gaan op zijn ideeën, maar werd hij niettemin, of misschien juist daardoor, immens populair onder sommige groepen. De media probeerden te wennen aan die populariteit en waren intussen ook niet immuun voor de hap-snap-aantrekkingskracht van Fortuyn's ideeën. Hij werd steeds welwillender gesponsord door vooral de commerciële omroepen, die van zichzelf al weinig moeite hebben met oppervlakkigheid en korte termijn aantrekkingskracht. En juist op het moment dat Fortuyn met zijn lijst een daverende verkiezingsoverwinning zou gaan boeken en hij op zijn merites zou worden gaan beoordeeld werd hij vermoord.

Een schok ging door het land. Nederland zou zijn onschuld verloren hebben. Ik zou die morele ontmaagding eerder geplaatst hebben bij grootscheepse slavenhandel, kolonialisatie en massamoord in Indonesië, welwillende medewerking aan de holocaust of dergelijke episodes, maar dat geheel terzijde. Nederland was zijn onschuld verloren, om maar even verder te papegaaien, daar waren we gebleven. Iedereen die ooit kritiek op Fortuyn had, was nu in één klap medeplichtig aan moord. Grote voorvechters van 'het vrije woord', zoals Theo van Gogh, waren plots van mening dat de critici van Fortuyn hem hadden gedemoniseerd. In dat klimaat was het niet vreemd dat de meningen over hem niet konden rijpen. Kinderen die sterven, blijven altijd kinderen. Fortuyn had Nederland opgeschud, alles bespreekbaar gemaakt, het politiek-correcte denken doorbroken. De tijd van pappen en nathouden was voorbij. Ik word bijna duizelig van het gepapegaai.

Nu, meer dan vier jaar later, wordt de tijd wat mij betreft rijp om de heiligverklaring van Pim Fortuyn eens wat kritischer te bekijken. In het boek 'In de greep van de angst' probeert journalist (en expert op het gebied van extreem-rechtse bewgingen) Rinke van den Brink dat. Hij vergeleek populistische bewegingen (Pim was geen populist!) in verschillende Europese landen met elkaar en kwam tot de conclusie dat Fortuyn vrijwel dezelfde ideeën en zelfs kreten uitte als de door hem afgewezen Flip de Winter van het voormalige Vlaams Blok. Fortuyn's ideeën over immigratie en integratie zijn volgens Van den Brink (maar ook volgens uw blogger) xenofoob en rechts-populistisch. Zijn sociale en economische plannen waren juist ultraliberaal (hij stond een soort 19e eeuws superkapitalisme voor) en zouden zeer ten nadele geweest zijn van het grootste deel van zijn electoraat: de teleurgestelde (voormalige) arbeiders.

Laat ik mijn stekelige mening hierover maar eens geven: ik lach mij een persoonlijke kriek over alle dwazen die zoeken naar het element van Fortuyn's persoonlijkheid dat hem tot een succes zou hebben gemaakt. Het was niet Fortuyn die de boodschap aan de man bracht, maar de de boodschap die hem aan de man bracht. Etnocentrisme, xenofobie en naïeve racistische denkbeelden zijn wijdverbreid. Sociaal-psycholoog Van Oudenhoven claimt dat een kwart tot een derde van elke populatie zulke denkbeelden heeft. In een gepamperde samenleving als Nederland lopen de marges op door frustraties over het feit dat politieke-correctheid (eigenlijk het correct en genuanceerd weergeven van complexe situaties) werd uitgelegd als censuur. Tel daar de weerzin bij op die het gevolg was van 9/11 (over papegaaien gesproken) en daar heb je je electorale draagvlak. Fortuyn zag de kans en greep hem om zijn tomeloze ambities waar te maken.

Ik waak ervoor mensen een label op te plakken. Het is gevaarlijk de gedragingen van mensen toe te schrijven aan hun inborst. In plaats daarvan kun je beter die gedragingen zelf becommentariëren. Fortuyn heeft ervoor gezorgd dat bevolkingsgroepen in Nederland van elkaar verwijderd zijn, uit electoraal opportunisme. Fortuyn heeft alle moslims in Nederland in één hok opgesloten door een reprise op de Dolkstootlegende te uiten. En daardoor heeft hij een hele meute copycats geïnspireerd. Nederland hoefde niet opgeschud te worden. Er was wèl behoefte aan een vrijere discussie zonder censuur. Maar per saldo is Nederland nu slechter af dan het voorheen was. Fortuyn was misschien geen racist, maar hij gebruikte racistische ressentimenten om kiezers achter zich te krijgen. Zijn economische ideeën waren utopische onzin, zijn sociale plannen niet meerdan oppervlakkige en populistische kretologie.

De moord op hem was zeer betreurenswaardig. In eerste plaats om het verlies van een mensenleven. Maar in de tweede plaats ook vooral omdat zijn plannen nooit tot uitvoering konden worden gebracht. Zo kon noch de analyse van zijn aanhangers, namelijk dat het de redding van Nederland zou betekenen, noch die van tegenstanders zoals ikzelf, namelijk dat het oppervlakkige Scheisse was, in vivo beoordeeld worden. Ik geloof dat inmiddels langzamerhand beseft mag worden dat de tragische moord op Fortuyn zijn ideeën niet sanctioneert. Noch doet al het gepapegaai daarna dat.

Het Papegaaiencircus gaat een cyclus worden, waarin wij aan zullen geven dat wij wél zelf wensen na te denken. Zeepbellen zullen worden doorgeprikt, een reinigende werking voorspeld. U bent gewaarschuwd!