Oriëntalistische kronkels, tunnelvisie en voetbal. De anatomie van een medialeugen - Deel 1

Metaforen liggen soms voor het oprapen. Het zou dan ook zonde zijn om dat niet te doen in het geval van 'het schandaal van Istanbul', zoals de voetbalrel na afloop van de play-off wedstrijd tussen Turkije en Zwitserland op 16 november 2005. De wijze waarop de gebeurtenissen omtrent deze wedstrijd door de Europese media zijn behandeld is een goede casus om eens uit de doeken te doen hoe het moderne oriëntalisme in de praktijk werkt.

Wie regelmatig deze blog bezoekt weet dat uw blogger een preoccupatie heeft voor wat het 'immigratieprobleem' is gaan heten. Sommigen zullen het zelfs een obsessie noemen. Hoe dan ook: op 12 november en 16 november werd door middel van twee play-off wedstrijden bepaald of Zwitserland dan wel Turkije aan het WK 2006 in Duitsland mag deelnemen. Bij beide wedstrijden was er sprake van een vijandige en onsportieve sfeer die na de wedstrijd in Istanbul culmineerde in een vechtpartij in de spelerstunnel. Eén Zwitserse speler raakte zo gewond dat hij in het ziekenhuis behandeld moest worden. De media (ANP in Nederland) berichtten dat de Zwitserse spelers de catacomben moestn invluchten, omdat ze door woedende supporters waren belaagd. De volgende dag belegde de FIFA-voorzitter Sepp Blatter (een Zwitser) een persconferentie waar hij zei dat hij woedend was en dat Turkije ten zwaarste gestraft zou worden. Turkije zou de kans om waardig te verliezen en haar gastvrijheid te tonen niet gegrepen hebben. Alhoewel klaarblijkelijk het oordeel al geveld was, stelde de preses een onderzoekscommissie in die de precieze gang van zaken zou moeten onderzoeken. Deze onderzoekscommissie zou geleid worden door de eveneens Zwitserse chef van disciplinair comité. Na druk van Turkije werd deze vervangen. Vandaag (23-11-2005) opperde Blatter dat misschien beter zou zijn als de volksliederen niet meer gespeeld worden voor een wedstrijd, aangezien het fluiten door andermans volkslied kwaad bloed zou zetten. Ook stelde hij dat de deadline voor het rapport over de zaak (9-12) wellicht niet gehaald zou worden, omdat de zaak erg complex was.

De eerste vraag is: wat gebeurde nou echt? En de tweede: wat zeiden en schreven de media dat er gebeurd zou zijn? Het onderstaande bestaat uit de controleerbare feiten, eventuele stellingen zijn als zodanig genoteerd.

Laten we beginnen bij het begin. Nadat bekend was geworden dat Turkije en Zwitserland aan elkaar gekoppeld waren, verschenen er zeer opruiende artikelen in de Zwitserse media, terwijl de Turkse media alleen uitblonken in zelfoverschatting. De Zwitserse tabloid Blick noemde het 'de Wedstrijd van de Haat', en plaatste een artikel waarin aan de Turkse spelers beledigende bijnamen werden toegedicht. Ook andere kranten berichtten op een weinig objectieve toon. De Zwitserse voetbalbond stond slechts vijfduizend Turkse toeschouwers toe in het stadion, wat een overtreding is van de regels voor internationale wedstrijden. De Turkse spelers werden door de douane niet door de VIP-toegang gelaten en hun bagage werd gecontroleerd. De selectie stond meer dan twee uur aan de douane.
Bij het spelen van het Turkse volkslied werd door een groot deel van het Zwitserse publiek gefloten. Het Bieler Tageblatt berichtte dat het Turkse supportersvak werd bekogeld en belaagd, dat de Hitlergroet veelvuldig werd gebezigd en dat er spandoeken waren met teksten als 'Kebap Raus!'. Volgens deze krant hadden alleen de Zwitsers (supporters en officials) zich misdragen en hadden de Turken zich niet laten provoceren.

De spelers van de Zwitserse selectie hadden zich in de pers al denigrerend en beledigend uitgelaten over de Turkse ploeg (o.a. Degen 'Als het nodig is, schop ik Nuri Sahin (zijn clubgenoot) uit de wedstrijd!' en Wicky), en bleken ook op het veld bijzonder onsportief. Een voorbeeld: Joël Magnin dreigde een bal in de Turkse dug-out te schieten en schold op de Turkse bondscoach Terim. De scheidsrechter Lubos Michel leidde het duel zonder (veel) grote fouten, alleen een duidelijke handsbal van een Zwitserse verdediger in eigen strafschopgebied bleef onbestraft. Turkije speelde zeer zwak en verloor terecht met 2-0.
Na de wedstrijd discussieerden de Zwitserse spits Frei en Terim. Volgens de laatste schold Frei hem daarbij uit, die ontkent dat. Bondscoach Terim werd later door een veiligheidsfunctionaris de toegang tot de persconferentie geweigerd, waarop deze vertrok. Turkse journalisten, officials en supporters berichtten over een slechte behandeling door de Zwitserse politie en veiligheidsfunctionarissen. Ook bij de terugreis moets de Turkse selectie meer dan twee uur wachten bij de Zwitserse douane.
Ook in de media bleven de provocaties doorgaan: spelers (o.a. Senderos, Magnin, Wicky) en journalisten noemden Terim onsportief en claimden dat de Turken slechte verliezers waren. De sportchef van het blad Blick, Marcel Siegenthaler verontschuldigde zich voor de beledigende bijnamen in zijn blad, maar schoof de verantwoordelijkheid daarvoor af naar de bron, namelijk de website "www.transfermarkt.de". In de Turkse pers was de verontwaardiging over de behandeling van spelers en supporters inmiddels immens. Bondsofficial Davut Disli riep dat hij in Istanbul 'geen supporters, maar fanatics' wilde. Terim maande tot kalmte, maar beloofde dat Turkije Zwitserland zou verslaan. De Zwitsers werden beschreven als onbeschaafd en hatelijk.
De Zwitserse selectie werd bij aankomst op het vliegveld ook niet toegelaten tot de VIP-rij en moest ook twee uur wachten. Enkele fanatieke fans schreeuwden de Zwitsers toe en belaagde hen verbaal. De politie greep niet in.

Op 16-11 werd de return gespeeld. De Zwitserse bond had volgens de regels 8% van het aantal zitplaatsen toegewezen gekregen. Op elke zitplaats van de thuisfans lag een plastic Turks vlaggetje. De vlaggestokjes (een soort lange lollystokjes) werden tijdens de wedstrijd in groten getale op het veld gegooid, maar dit gaf geen overlast. Van het Zwitserse volkslied was geen noot hoorbaar, aangezien vrijwel alle Turkse supporters floten. Het Turkse volkslied werd juist massaal en luidkeels meegezongen. De Turkse commentator van Kanal D zei dat het gefluit niet beleefd was, maar dat de Zwitsers dit geprovoceerd hadden door in de eerste wedstrijd het Turkse volkslied te overstemmen. Wat volgde was een turbulente, aantrekkelijke wedstrijd. De scheidsrechter De Bleeckere floot een goede wedstrijd en maakte geen grote fouten. De Turkse spelers waren van mening dat hen één penalty was ontzegd, de Zwitsers dat Tümer rood had moeten krijgen voor natrappen. Van beide ploegen waren sommige spelers onsportief. Van Turkije met name Emre, Alpay, Tümer van Zwitserland met name Degen en Zuberbühler.

Bij een stand van 4-2 beëindigde de scheidsrechter de wedstrijd en sprintten de Zwitserse spelers het veld af, zonder dat daartoe enige aanleiding was. Het publiek had zich op geen enkele manier misdragen en er was geen enkele aanwijzing voor een 'bestorming' van het veld. Geïrriteerde Turkse spelers renden achter de Zwitsers aan. Assistent-coach Mehmet Özdilek heeft toegegeven dat hij zijn been uitstak terwijl speler Behrami langsrende. Het is inmiddels bewezen dat de Zwitserse speler Huggel Özdilek een harde schop van achteren gaf en vervolgens Alpay van achetern besprong. Deze Alpay schopte wederom een andere Zwitserse speler. In de spelerstunnel ontstond een vechtpartij tussen sommige spelers (o.a. Emre en Vogel) en greep de politie in. Terim begeleidde de Zwitsers naar hun kleedkamer. Twee officials, geaccrediteerd door Davut Disli, waren naar verluidt betrokken bij het schoppen en slaan van een Zwitserse speler, Grichting. Deze twee personen hadden geen enkele band met de Turkse Voetbalbond en waren eerder betrokken geweest bij een vechtpartij met Fenerbahçe-keeper Rüstü. Verreweg de meeste spelers van het Turkse team waren niet betrokken bij de rel in de catacomben en lagen op het veld, anderen beschermden belaagde Zwitserse spelers (de Altintop-tweeling volgens Joël Magnin en Philip Degen).

Wat berichtten de media: zoals gezegd beweerde ANP dat de Zwitsers moesten vluchten voor woedende supporters. Volgens het RTL nieuws waren het 'gefrustreerde' supporters en onsportieve Turkse spelers. Feit: geen enkele supporter is betrokken geweest bij de gebeurtenissen in de spelerstunnel of heeft het veld betreden. Wel werden er plastic waterflessen gegooid door enkelen. Vandaag berichtte de Volkskrant al dat de Zwitsers gevlucht waren voor een dreigende bestorming. Niet alleen een interessante wending, maar ook (wederom) een onvervalste onwaarheid. Hieraan droeg ook de FIFA-preses Blatter mee, door Turkije te veroordelen zonder dat de precieze omstandigheden hem bekend konden zijn. Hetzelfde deden de Europese media: er werd gefabuleerd, heel en half gelogen.

In Deel Twee een analyse van de aard van de medialeugen, de redenen ervoor en de gevolgen ervan.